სარაევოს მკვლელობა - პირველი მსოფლი ომის მიზეზი - ავტორი:პავლიკა ჯაგუნავა
 

 

ბიზნეს პორტალი
Bookmark and Share
პაროლის აღდგენა

LARI.GE - ბიზნეს პორტალი

ბიზნეს კატალოგი
წერილის გაგზავნა!
მისამართი: საქართველო და მსოფლიოგანათლება და კულტურასარაევოს მკვლელობა - პირველი მსოფლი ომის მიზეზი

vivus.ge

სარაევოს მკვლელობა - პირველი მსოფლი ომის მიზეზი
 | რეიტინგი 3 

1914 წლის 28 ივ­ლისში და­იწ­ყო კა­ცობ­რი­ობ­ის ის­ტო­რი­ა­ში ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე სის­ხლისმ­ღვრე­ლი ომი, რო­მე­ლიც პირ­ვე­ლი მსოფ­ლიო ომ­ის სა­ხე­ლი­თაა შე­სუ­ლი ის­ტო­რი­ა­ში.  ხსე­ნე­ბუ­ლი კონ­ფლიქ­ტი 4 წე­ლი გაგრ­ძელ­და და 10 მი­ლი­ონ­ამ­დე ად­ამ­ი­ან­ის სი­ცოც­ხლე შე­იწ­ი­რა. ომი 1918 წლის 11 ნო­ემ­ბერს კომ­პი­ენ­ის ტყე­ში გერ­მა­ნი­ის მხრი­დან კა­პი­ტუ­ლა­ცი­ა­ზე ხელ­მო­წე­რის შე­დე­გად დას­რულ­და.

პირ­ველ მსოფ­ლიო ომს ის­ე­ვე, რო­გორც თი­თო­ე­ულ ფაქტს ის­ტო­რი­ა­ში წი­ნა­პი­რო­ბე­ბი გ­ა­აჩნ­და.1914 წელს დაწ­ყე­ბულ გლო­ბა­ლურ კონ­ფლიქტს უამ­რა­ვი მი­ზე­ზი ჰქონ­და. ამ პე­რი­ოდ­ის­თვის ომ­ის დაწ­ყე­ბა თით­ქმის ყვე­ლა ძლი­ერ სა­ხელ­მწი­ფოს უნ­დო­და და აწ­ყობ­და შემ­დგო­მი გაძ­ლი­ერ­ებ­ის და გავ­ლე­ნის სფე­რო­ებ­ის გაზრ­დის მიზ­ნით. ომ­ის დაწ­ყე­ბას სა­ფუძ­ვე­ლი ჯერ კი­დევ 1870-იან წლებ­ში ჩა­ეყ­ა­რა, მას შემ­დეგ რაც ჯერ პრუ­სი­ის და შემ­დეგ გა­ერ­თი­ან­ებ­უ­ლი გერ­მა­ნი­ის კან­ცლე­რი ოტო ედ­უ­არდ ლე­ოპ­ოლდ ფონ ბის­მარ­კი აგრ­ძე­ლებ­და თა­ვის აგ­რე­სი­ულ, მი­ლი­ტა­რის­ტულ პო­ლი­ტი­კას საფ­რან­გეთ­თან მი­მარ­თე­ბა­ში. 1870-71 წლე­ბის საფ­რან­გეთ-პრუ­სი­ის ომ­ის შემ­დეგ გერ­მა­ნია კვლავ ცდი­ლობ­და საფ­რან­გეთ­თან ომ­ის პრო­ვო­ცი­რე­ბას და ახ­ლად წარ­თმე­უ­ლი ელ­ზას-ლო­ტა­რინ­გი­ას სა­ბო­ლო­ოდ შე­ნარ­ჩუ­ნე­ბას. ბის­მარ­კის პო­ლი­ტი­კის და მი­სი, შე­იძლ­ბა ით­ქვას კო­ალ­იც­ი­ებ­ის­ად­მი ში­შის გაგრ­ძლე­ბას წარ­მო­ად­გენ­და ჯერ 1979 წელს ავ­სტრია-უნ­გრეთ­თან და 1882 წელს კი იტ­ალ­ი­ას­თან და­დე­ბუ­ლი მო­კავ­ში­რე­ობ­ი­თი ხელ­შეკ­რუ­ლე­ბე­ბი, ამ­გვა­რად ევ­რო­პა­ში ჩა­მო­ყა­ლიბ­და სამ­თა კავ­ში­რი, რო­მე­ლიც ძი­რი­თა­დად მი­მარ­თუ­ლი იყო საფ­რან­გე­თი­სა (გერ­მა­ნი­ის მხრი­დან პ.ჯ.) და რუ­სე­თის (ავ­სტრია-უნ­გრე­თის პ.ჯ.) სა­წი­ნა­აღმ­დე­გოდ. ამ­ის პა­რა­ლე­ლუ­რად კი იქ­მნე­ბა მე­ო­რე სა­ხელ­მწი­ფო­თა სა­მო­კავ­ში­რეო ბლო­კი ან­ტან­ტა - გუ­ლი­თა­დი კავ­ში­რი (“entente cordiale”), სა­დაც სა­მი სა­ხელ­მწი­ფო - ინ­გლი­სი, საფ­რან­გე­თი და რუ­სე­თი ორ­მხრივ შე­თან­ხმე­ბე­ბით იყ­ვნენ ერ­თმა­ნეთ­თან და­კავ­ში­რე­ბულ­ნი.  

ამ­ას ემ­ატ­ებ­ო­და მთე­ლი რი­გი სა­კით­ხე­ბი, რომ­ლე­ბიც მსოფ­ლი­ოს ძლი­ერ სა­ხელ­მწი­ფო­თა შო­რის ურ­თი­ერ­თო­ბებს კი­დევ უფ­რო ძა­ბავ­და, ამ­ის მა­გა­ლი­თი იყო მა­რო­კოს კრი­ზი­სი, დიდ ყუ­რადღ­ბას იპ­ყრობ­და I და II ბალ­კა­ნუ­რი ომ­ე­ბი (შე­სა­ბა­მი­სად 1912 და 1913 წ.წ).  1914 წლის­თვის ნა­თე­ლი გახ­და, რომ ომ­ის დაწ­ყე­ბა არც თუ ისე დი­დი ხნის ამ­ბა­ვი იყო. სა­ხელ­მწი­ფო­ებს უკ­ვე წი­ნას­წარ­ვე ჰქონ­დათ და­გეგ­მი­ლი გავ­ლე­ნის სფე­რო­ებ­ის გა­და­ნა­წილ­ბის სა­კუ­თა­რი ვერ­სია. ომ­ის დაწ­ყე­ბას უკ­ვე მხო­ლოდ სა­ბა­ბი სჭირ­დე­ბო­და, რაც აღ­მოჩნ­და 1914 წლის 28 ივ­ნისს ბოს­ნია-ჰერ­ცე­გო­ვი­ნის დე­და­ქა­ლაქ­ში, სა­რა­ევ­ო­ში ვი­ზი­ტად მყო­ფი ავ­სტრია-უნ­გრე­თის ტახ­ტის მემ­კვიდ­რის ერ­ცჰერ­ცო­გის ფრანც-ფერ­დი­ნან­დის მკვლე­ლო­ბა.

 

 

პო­ლი­ტი­კუ­რი მდგო­მა­რე­ო­ბა ბალ­კა­ნეთ­ზე

ერ­ცჰერ­ცო­გის მკვლე­ლო­ბამ­დელ პე­რი­ოდ­ში

პირველი მსოფლიო ომ­ის დაწ­ყე­ბის მი­ზე­ზი სა­რა­ევ­ოს მკვლე­ლო­ბა და ზო­გა­დად ბალ­კა­ნეთ­ში მიმ­დი­ნა­რე მოვ­ლე­ნე­ბი აღ­მოჩნ­და. ჯერ პრუ­სი­ის და შემ­დეგ გა­ერ­თი­ან­ებ­უ­ლი გერ­მა­ნი­ის კან­ცლე­რი ოტო ფონ ბის­მარ­კი ამ­ბობ­და, რომ: „ერ­თხე­ლაც და­იწ­ყე­ბა დი­დი ევ­რო­პუ­ლი ომი და ამ­ის მი­ზე­ზი იქ­ნე­ბა ბალ­კა­ნე­თი. რაც­ შე­ეხ­ე­ბა ბალ­კა­ნეთ­ში არ­სე­ბულ პო­ლი­ტი­კურ მდგო­მა­რე­ო­ას ამ დრო­ის­ათ­ვის, აქ სი­ტუ­აც­ია 1878 წლის შემ­დეგ გარ­კვე­ულ­წი­ლად შე­იც­ვა­ლა, 1877-78 წლე­ბის რუ­სეთ-ოს­მა­ლე­თის ომ­ის შემ­დეგ ოს­მა­ლეთს ბერ­ლი­ნის კონ­გრეს­ზე ბალ­კა­ნე­თის დათ­მო­ბა მო­უწ­ია, რაც შემ­დეგ­ში გა­მო­იხ­ა­ტა იმ­ა­ში, რომ ბოს­ნია-ჰერ­ცე­გო­ვი­ნა ავ­სტრია-უნ­გრე­თის გავ­ლე­ნის სფე­როდ გა­მოც­ხად­და, სერ­ბეთ­მა კი სუ­ვე­რე­ნი­ტე­ტი მი­ი­ღო, რაც დას­რულ­და აქ მო­ნარ­ქი­ის გა­მოც­ხა­დე­ბით და ობ­რა­ნო­ვი­ჩე­ბის დი­ნას­ტი­ის გა­მე­ფე­ბით. გარ­და ამ­ი­სა 1878 წლის გა­დაწ­ყვე­ტი­ლე­ბით და­მო­უკ­იდ­ებ­ლო­ბა მი­იღ­ეს მონ­ტე­ნეგ­რომ და რუ­მი­ნეთ­მა. ევ­რო­პუ­ლი შე­თან­ხმე­ბის მი­ხედ­ვით ბალ­კა­ნე­თის დი­დი ნა­წი­ლი დათ­მო ოტ­ომ­ან­თა იმ­პე­რი­ამ და აქ გავ­ლე­ნე­ბის მო­პო­ვე­ბის­თვის რუ­სე­თი და ავ­სტრია-უნ­გრე­თი აქ­ტი­ურ­დე­ბი­ან. სერ­ბე­ბის მო­ნარ­ქი­უ­ლი სა­ხელ­მწი­ფო­ში და­მო­უკ­იდ­ებ­ლო­ბის მი­ღე­ბის შემ­დეგ ისინი გან­სა­კუთ­რე­ბით ბევრს ფიქ­რობ­დნენ ერ­თი­ა­ნი, ძლიერი სერბული სამეფოს შექმნაზე მთელი რიგი ტერიტორიების შემოერთებით.

ობ­რა­ნო­ვი­ჩე­ბის დი­ნას­ტი­ას სერ­ბეთ­ში ბო­ლო 1903 წელს მო­ე­ღო, რო­დე­საც შემ­დგომ­ში სერ­ბეთ­ში ერთ-ერ­თმა ყვლაზგავ­ლე­ნი­ან­მა კაც­მა დრა­გუ­ტინ დმიტ­რო­ვიჩ­მა სხვა ოფ­იც­რებ­თან ერ­თად და­გეგ­მა სერ­ბე­თის მე­ფის ალ­ექ­სანდრ ობ­რე­ნო­ვი­ჩის მკვლე­ლო­ბა (პირ­ვე­ლი მცდე­ლო­ბა მე­ფის ჩა­მოგ­დე­ბი­სა მათ 1901 წელს ჰქონ­დათ). 1903 წლის 11 ივ­ნისს მე­ფე და მი­სი ცო­ლი დრა­გა ჯერ მოკ­ლეს და შემ­დეგ მა­თი ცხედ­რე­ბი ფან­ჯრი­დან სა­სახ­ლის გა­და­ყა­რეს. ამის შემდეგ ძალაუფლება დიდწილად სწორედ სამხედრო პირების ხელში აღმოჩნდა.

 

 

ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნა“, „ჩორ­ნა რუ­კადა მლა­და ბოს­ნა

 „ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნა

სა­რა­ევ­ოს მკვლე­ლო­ბა მთლი­ან­ად ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი იყო სერ­ბუ­ლი ნა­ცი­ონ­ალ­ის­ტუ­რი, სა­იდ­უმ­ლო ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის მხრი­დან. სერ­ბუ­ლი ნა­ცი­ონ­ალ­იზ­მი ამ პე­რი­ოდ­ში (ის­ე­ვე რო­გორც დღეს) ძა­ლი­ან აქ­ტი­უ­რი იყო და პან­სლა­ვურ იდ­ე­ებს ქა­და­გებ­და, ხშირ შემ­თხვე­ვა­ში მა­თი მოძ­რა­ო­ბა ან­ტიკ­ლე­რი­კა­ლურ, ან­ტი­იმ­პე­რი­ალ­ის­ტურ იდ­ე­ოლ­ოგ­ი­ას ეფ­უძ­ნე­ბო­და. მი­უხ­ედ­ავ­ად ან­ტი­იმ­პე­რი­ალ­იზ­მი­სა ის­ი­ნი ერ­თი­ა­ნი, ძლი­ე­რი სერ­ბუ­ლი სა­ხელ­მწი­ფოს შექ­მნა­ზე ოც­ნე­ბობ­დნენ. აქ­ედ­ან გა­მომ­დი­ნა­რე­ობ­და მა­თი და­ინ­ტე­რე­სე­ბა ავ­სტი­რა-უნ­გრე­თის წი­ნა­აღმ­დეგ ბრძო­ლის კუთ­ხით, სერბ ნა­ცი­ონ­ალ­ის­ტე­ბი ფიქ­რობ­დნენ, რომ სერ­ბუ­ლი სა­მე­ფოს ნა­წი­ლი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო ის მი­წე­ბი, რაც ავ­სტია-უნ­გრეთს ჰქონ­და და­კა­ვე­ბუ­ლი, გან­სა­კუთ­რე­ბით კი ბოს­ნია-ჰერ­ცე­გო­ვი­ნა. შემ­დგომ­ში ალ­ბათ ყვე­ლა­ზე ცნო­ბი­ლი ბოს­ნი­ე­ლი-სერ­ბი ნა­ცი­ონ­ალ­ის­ტი გავ­რი­ლო პრინ­ცი­პი ცი­ხე­ში ჯდო­მის პე­რი­ოდ­ში წერ­და: „მე ვარ იუგ­ოს­ლა­ვი ნა­ცი­ონ­ალ­ის­ტი, ჩე­მი მი­ზა­ნია გა­ერ­თი­ან­დეს მთე­ლი იუგ­ოს­ლა­ვია, მე არ მა­ნაღ­ვლებს რა ფორ­მის სა­ხელ­მწი­ფოს ფარ­გლებ­ში იქ­ნე­ბა ეს, მაგ­რამ ის აუც­ილ­ებ­ლად თა­ვი­სუ­ფა­ლი უნ­და იყ­ოს ავ­სტრი­ის­გან“.

ეს­ე­თი ორ­გა­ნი­ზა­ცია იყო ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნა“, რო­მე­ლიც და­არ­სდა 1908 წელს. ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის მი­ზა­ნი იყო შუ­რის­ძი­ე­ბა და ბრძო­ლა ავ­სტრია-უნ­გრე­თის მხრი­დან აბ­ოს­ნია-ჰერ­ცე­გო­ვი­ნას ან­ექ­სი­ის წი­ნა­აღმ­დეგ. ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნა პან­სლა­ვუ­რი ნა­ცი­ონ­ალ­ის­ტუ­რი ჯგუ­ფი იყო, რო­მე­ლიც ავ­სტრია-უნ­გრე­თის წი­ნა­აღმ­დეგ ომ­ის­თვი­საც კი ემ­ზა­დე­ბო­და. სწო­რედ აქ­ედ­ან გა­მომ­დი­ნა­რე იბრ­ძოდ­ნენ სერ­ბე­ბი. აქ­ გა­წევ­რი­ან­ებ­უ­ლი იყ­ვნენ მხო­ლოდ კა­ცე­ბი, რად­გან ის­ი­ნი მი­ლი­ტა­რის­ტუ­ლი ხა­სი­ათ­ის მი­ზანს ის­ახ­ავ­დნენ. მას­ში გა­წევ­რი­ან­ებ­უ­ლი იყ­ვნენ რო­გორც სერ­ბე­ბი ისე ბოს­ნი­ელ­ე­ბი დი­დი ყუ­რადღ­ბა არ ექ­ცე­ო­და გა­წევ­რი­ან­ებ­ულ­ის რე­ლი­გი­ას. სა­ბო­ლოო ჯამ­ში შე­იძ­ლე­ბა ით­ქვას, რომ ნა­ცი­ონ­ალ­ის­ტუ­რი ორ­გა­ნი­ზა­ციანა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნა2500 მდე წევრს მო­ით­ვლი­და, მას გა­აჩნ­და საკ­მა­ოდ კარ­გად ორ­გა­ნი­ზე­ბუ­ლი, სის­ტე­მა­ში მოყ­ვა­ნი­ლი და იერ­არ­ქი­ულ­ად და­ლა­გე­ბუ­ლი ჯგუ­ფი. ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის ცენ­ტრა­ლუ­რი კო­მი­ტე­ტი ბელ­გრად­ში მდე­ბა­რე­ობ­და რო­მელ­საც 10 კა­ცი­ა­ნი შე­მად­გენ­ლო­ბა გა­ნა­გებ­და და დრა­გუ­ტინ დმიტ­რო­ვი­ჩი ხელ­მძღვა­ნე­ლობ­და. ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნა და შე­სა­ბა­მი­სადჩორ­ნა რუ­კამთავ­რო­ბის­გან ფი­ნან­სდე­ბოდ­ნენ.

 

 

 „ჩორ­ნა რუ­კა

ის­ე­ვე რო­გორც თა­ნა­მედ­რო­ვე პე­რი­ოდ­ში მა­ში­ნაც პო­ლი­ტი­კუ­რი ბრძო­ლის ერთ-ერთ სა­შუ­ალ­ებ­ად მი­იჩ­ნე­ო­და პო­ლი­ტი­კუ­რი ტე­რო­რი, რაც ით­ვა­ლის­წი­ნებ­და გავ­ლე­ნი­ა­ნი პი­რე­ბი­სად­მი ტე­რაქ­ტის მოწ­ყო­ბას. სწო­რედ ამ მიზ­ნით 1911 წლის 9 მა­ისს ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნასორ­გა­ნი­ზა­ცი­ა­ში ჩა­მო­ყა­ლიბ­და ტე­რო­რის­ტუ­ლი ფრაქ­ცია, რო­მელ­საც ჩორ­ნა რუ­კა“ (შა­ვი ხე­ლი) ეწ­ო­და, მას აგ­რეთ­ვე მო­იხ­სე­ნი­ებ­დნენ შემ­დეგ­ნა­ირ­ად სიკვ­დი­ლი ან გა­ერ­თი­ან­ე­ბა“. მათ შე­ად­გი­ნეს თა­ვი­ან­თი კონ­სტი­ტუ­ცია, წეს­დე­ბა, სა­დაც კარ­გად იყო ნაჩ­ვე­ნე­ბი მო­ცე­მუ­ლი ტე­რო­რის­ტუ­ლი ფრაქ­ცი­ის მიზ­ნე­ბი და იდ­ე­ე­ბი. მა­გა­ლი­თად წეს­დე­ბის  პირ­ვე­ლი­ვე თავ­ში ის­ი­ნი მთა­ვარ ამ­ოც­ან­ად ის­ახ­ავ­დნენ სერ­ბე­თის სა­მე­ფოს უნ­იფ­იკ­აც­ი­ას. სა­ინ­ტე­რე­სოა წეს­დე­ბის ის ნა­წი­ლი სა­დაც მი­თი­თე­ბუ­ლია, რომ ყვე­ლა წევ­რი ვალ­დე­ბუ­ლია ჯგუფს შე­მა­ტოს ახ­ა­ლი წევ­რე­ბი, ახ­ა­ლი წევ­რე­ბი­სად­მი პრე­ტენ­ზი­ებ­ის შემ­თხვე­ვა­ში პა­სუ­ხისმ­გობ­ლო­ბა ეკ­ის­რე­ბო­დათ მის ჯგუფ­ში შემ­ყვა­ნებს, ისინი პა­სუხს აგ­ებ­დნენ სა­კუ­თა­რი სი­ცოც­ხლი­თაც კი.

 

მლა­და ბოს­ნა

1912 წელს ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნა­ში გა­წევ­რი­ან­და ბოს­ნი­ე­ლი სერ­ბი გავ­რი­ლო პრინ­ცი­პი, მი­სი შე­იძ­ლე­ბა ით­ქვას რე­კო­მენ­და­ტო­რი იყო ნე­დელ­კო ჩაბ­რი­ნო­ვი­ჩი, პრინ­ციპ­მა ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ა­ში მი­სი მე­გო­ბა­რი ტრი­ფუნ ტრიფ­კოგრა­ბე­ჟი გა­აწ­ევ­რი­ა­ნა (სწო­რედ ამ უკ­ან­ას­კნელ­თან ცხოვ­რობ­და პრინ­ცი­პი ერთ ოთ­ახ­ში ბელ­გრად­ში). აღ­ნიშ­ნულ ტრი­ოს მა­ლე­ვე შე­უ­ერ­თდა და­ნი­ლო ილ­ი­ჩი, რო­მელ­მაც ჯგუფ­ში გა­აწ­ევ­რი­ა­ნა 3 სა­რა­ევ­ო­ე­ლი ახ­ალ­გაზრ­და: მუ­ჰა­მედ მეჰ­მედ ბა­ში­ჩი, ვა­სო ჩუბ­რი­ლო­ვი­ჩი და ცვეტ­კო პო­პო­ვი­ჩი. ბა­ში­ჩი სხვე­ბის­გან გან­სხვა­ვე­ბით ის­ლა­მის მიმ­დე­ვა­რი იყო. აქ უნ­და აღ­ინ­იშ­ნოს ის ფაქ­ტი, რომ მო­ცე­მუ­ლი ად­ამ­ი­ან­ებ­ის ას­ა­კი ხშირ შემ­თხვე­ვა­ში ძა­ლი­ან პა­ტა­რა იყო საკ­მა­რი­სია აღ­ვნიშ­ნოთ, რომ ყვე­ლა­ზე ხან­დაზ­მუ­ლი იყო და­ნი­ლო ილ­ი­ჩი, რო­მე­ლიც 1891 წელს იყო და­ბა­დე­ბუ­ლი და 1914 წლის­თვის მხო­ლოდ და მხო­ლოდ 23 წლის იყო. ვა­სო ჩუბ­რი­ლო­ვი­ჩი და მი­სი მე­გო­ბა­რი ცვეტ­კო პო­პო­ვი­ჩი შე­სა­ბა­მი­სად 1897 და 1896 წლებ­ში იყ­ვნენ და­ბა­დე­ბუ­ლე­ბი. აქ­ედ­ან გა­მომ­დი­ნა­რე ეს ახ­ალ­გაზრ­დე­ბი ერ­თმა­ნეთს ახ­ალ­გაზრ­და ბოს­ნი­ელ­ებსუწ­ოდ­ებ­დნენ. გა­მომ­დი­ნა­რე იქ­ედ­ან, რომ არც ერთ მათ­განს ას­აკ­იდ­ან გა­მომ­დი­ნა­რე არ ჰქონ­და არ­ან­ა­ი­რი გა­მოც­დი­ლე­ბა ამ კუთ­ხით, და­ნი­ლო ილ­იჩს ჩა­აბ­არ­ეს მა­თი გა­დამ­ზა­დე­ბა ამ მხრივ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვი იყო ოს­კარ პო­ტი­ორ­ეკ­ის მკვლე­ლო­ბის მცდე­ლო­ბის ფაქ­ტი სა­რა­ევ­ოს მკვლე­ლო­ბამ­დე და მას­ში მუ­ჰა­მედ მეჰ­მედ ბა­ში­ჩის მო­ნა­წი­ლე­ო­ბა.

 სწო­რედ ამ ად­ამ­ი­ან­ებ­ოს­გან უნ­და შემ­დგა­რი­ყო დაჯ­გუ­ფე­ბა, რო­მელ­საც უნ­და მო­ეხ­დი­ნა ტე­რო­რის­ტუ­ლი აქ­ტი სა­მე­ფო ოჯ­ახ­ის წარ­მო­მად­გენ­ლის მი­მართ. მლა­და ბოს­ნას 7 წევ­რი­დან დრა­გუ­ტინ დმიტ­რო­ვი­ჩი გან­სა­კუთ­რე­ბით უპ­ირ­ატ­ეს­ობ­ას ან­იჭ­ებ­და 3 მათ­განს ეს­ე­ნი იყ­ვნენ ჩ­აბ­რი­ნო­ვი­ჩი, პრინ­ცი­პი და გრა­ბე­ჟი, გა­მომ­დი­ნა­რე იქ­ედ­ან, რომ ის­ი­ნი და­ავ­ად­ებ­უ­ლი იყ­ვნენ ტუ­პერ­კუ­ლო­ზით (რო­მე­ლიც იმ დროს სა­სიკვ­დი­ლო გა­ნა­ჩენს ნიშ­ნავ­და - არ იკ­ურ­ნე­ბო­და) და აპ­ის­ის (დმიტ­რო­ვი­ჩის მეტ­სა­ხე­ლი) სა­მო­მავ­ლო გეგ­მე­ბით ტე­რო­რის­ტუ­ლი აქ­ტის მოხ­დე­ნის შემ­დეგ მათ თა­ვი უნ­და მო­ეკ­ლათ რა­თა სა­მო­მავ­ლოდ ძი­ებ­ის შე­დე­გად მთავ­რო­ბას ამ საქ­მე­ში დმი­ტორ­ვი­ჩის და ჩორ­ნა რუ­კას გავ­ლე­ნა და კავ­ში­რი არ და­ეხ­ნა­ხათ. სწო­რედ ამ სამ­მა ად­ამ­ი­ან­მა და­იწ­ყო გან­სა­კუთ­რე­ბუ­ლი მომ­ზა­დე­ბა მო­მა­ვა­ლი კვლე­ლო­ბი­სათ­ვის, სა­ვა­რა­უ­დო მსხვერ­პლი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო ავ­სტრია-უნ­გრე­თის ტახ­ტის მემ­კვიდ­რე ერ­ცჰერ­ცო­გი ფრანც-ფერ­დი­ნან­დი.

მას შემ­დეგ, რაც 1908 წელს ავ­სტრია-უნ­გრეთ­მა გა­მო­აც­ხა­და ბოს­ნია-ჰერ­ცე­გო­ვი­ნას ან­ექ­სია ჩორ­ნა რუ­კასტრე­რო­რის­ტებს ჰქონ­დათ მცდე­ლო­ბა, რა­თა მო­ეკ­ლათ იმ­პე­რა­ტო­რი ფრანც იოს­ე­ფი, თუმ­ცა მკვლე­ლო­ბა არ შედ­გა, ამ­ის შემ­დეგ მათ სა­მიზ­ნე­ში იმ­პე­რა­ტო­რის ძმის შვი­ლი ფრანც-ფერ­დი­ნან­დი ამ­ო­იღ­ეს. ფრანც-ფერ­დი­ნან­დი და­იბ­ა­და 1863 წელს, ის გახ­და ავ­სტრია უნ­გრე­თის ტახ­ტის მემ­კვიდ­რე მას შემ­დეგ, რაც გარ­და­იც­ვა­ლა მი­სი ბიძ­შვი­ლი ფრან­ცის V მო­დე­ნას ჰერ­ცო­გი. 1900 წელს ფრანც-ფერ­დი­ნანდს ცო­ლად მჰყავს სო­ფი ჩო­ტე­კი, რომ­ლის­გა­ნაც 3 შვი­ლი: სო­ფი, მაქ­სი­მი­ლი­ა­ნი და ერ­ნეს­ტი ჰყავ­და, სა­მე­ფო წყვი­ლი მე­ოთ­ხე შვილს ელ­ოდ­ებ­ო­და, რო­დე­საც ის­ი­ნი მოკ­ლეს.

სერ­ბუ­ლი ნა­ცი­ონ­ალ­ის­ტუ­რი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებ­ის­ათ­ვი გან­სა­კუთ­რე­ბით სა­ძულ­ვე­ლი სწორედაც რომ ფრანც-ფერ­დი­ნან­დი იყო. იმ მო­ტი­ვით, ­რომ ის დუ­ალ­ის­ტუ­რი იმ­პე­რი­ის ტრი­ალ­ის­ტუ­რად გა­და­კე­თე­ბას ცდი­ლობ­და. მი­სი მი­ზა­ნი იყო იმ­პე­რია, სა­დაც 11 სხვა­დას­ხვა ეთ­ნო­სის ხალ­ხი იყო გა­ერ­თი­ან­ებ­უ­ლი და რო­მე­ლიც 2 ავ­სტრი­უ­ლი და უნ­გრუ­ლი ნა­წი­ლის­გან შედ­გე­ბო­და ანუ იყო დუ­ალ­ის­ტუ­რი გამ­ხდა­რი­ უფ­რო ვრცე­ლი და სლა­ვუ­რი ელ­ემ­ენ­ტი ჩა­მა­ტე­ბუ­ლი­ყო რაც სწო­რედ უნ­და მომ­ხდა­რი­ყო ბალ­კა­ნე­თის ხარ­ჯზე. სწო­რედ აქ­ედ­ან გა­მომ­დი­ნა­რე დად­გა ტე­რო­რის­ტუ­ლი ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ის დღის წეს­რიგ­ში მი­სი მკვლე­ლო­ბა.

 

 

28 ივ­ნი­სი - სა­რა­ევ­ოს მკვლე­ლო­ბის დღე

 

1914 წლის სერ­ბე­ბის­თვის ავ­სტრია უნ­გრე­თის ტახ­ტის მემ­კვიდ­რის ვი­ზი­ტის დღე გან­სა­კუთ­რე­ბით სენ­სი­ტი­უ­რი აღ­მოჩნ­და. ის­ი­ნი თავს დამ­ცი­რე­ბუ­ლად გრძნობ­დნენ, რად­გა­ნაც ერ­ცჰერ­ცო­გის ვი­ზი­ტი 28 ივ­ნისს და­იგ­ეგ­მა ანუ იმ დღეს, რო­დე­საც მა­თი აზ­რით მოხ­და კო­სო­ვოს ბრძო­ლა 1389 წელს, სა­დაც სერ­ბე­ბი თურ­ქებ­თან ბრძო­ლა­ში და­მარ­ცხდნენ. სი­ნამ­დვი­ე­ში კი ეს ბრძო­ლა რომ­ლის შე­დე­გა­დაც სერ­ბე­თის დი­დი ნა­წი­ლი თურ­ქე­ბის ხელ­ში მოხვ­და 1389 წლის 15 ივ­ნისს გა­იმ­არ­თა­და 28 ივ­ნისს­თან არ­ან­ა­ი­რი კავ­ში­რი არ ქონ­და, გრი­გო­რი­ან­ულ კა­ლენ­დარ­ზე გა­დაყ­ვა­ნის შემ­თხვე­ვა­შიც თა­რი­ღი 23 ივ­ნი­სი გა­მო­დის. ამ­ას გარ­და ეს იყო ერ­ცჰერ­ცო­გი­სა და სო­ფი­ას ქორ­წი­ნე­ბის დღე. ყვე­ლა­ფერ ამ­ის გათ­ვა­ლის­წი­ნე­ბით უშ­უ­ალ­ოდ სა­იმ­პე­რატორო ხე­ლი­სუფ­ლე­ბი­სად­მი არ­სე­ბობ­და გარ­კვე­უ­ლი რჩე­ვა რა­თა ერ­ცჰერ­ცოგს გა­და­ე­დო თა­ვი­სი ვი­ზი­ტი, თუმ­ცა მან ეს უარ­ყო.

ერ­ცჰერ­ცო­გის სა­რა­ევ­ო­ში მოგ­ზა­ურ­ო­ბა ბოს­ნი­ის მმარ­თვე­ლის გე­ნე­რალ ოს­კარ პო­ტი­ორ­ეკ­ის და­გეგ­მი­ლი იყო, პო­ტი­ორ­ეკს და ფრანც-ფერ­დი­ნან­დის თან­მხლებთ უნ­და და­ეთ­ვა­ლი­ერ­ებ­ინ­ათ ბოს­ნი­ა­ში გან­თავ­სე­ბუ­ლი სა­იმ­პე­რა­ტო­რო სამ­ხედ­რო ნა­წი­ლე­ბი ეს იყო მთა­ვა­რი მი­ზა­ნი. სხვა­თა შო­რის უნ­და  ით­ქვას, რომ თავ­და­პირ­ვე­ლად ჩორ­ნა რუ­კასწო­რედ პო­ტი­ორ­ეკ­ის მოკ­ვლას აპ­ირ­ებ­და, (სა­ვა­რა­უ­დო მკვლელს მუ­ჰა­მედ მაჰ­მედ ბა­შიჩს გეგ­მე­ბი ჩა­ეშ­ა­ლა) თუმ­ცა შემ­დეგ გეგ­მე­ბი შე­იც­ვა­ლა  და დმიტ­რო­ვიჩ­მა და მის­მა ხალ­ხმა სწო­რედ ავ­სტრია-უნ­გრე­თის ტახ­ტის მემ­კვიდ­როს მკვლე­ლო­ბა გა­ნიზ­რა­ხეს.

მკვლე­ლო­ბის წი­ნა თვე­ებ­ში ჯგუ­ფი ინ­ტენ­სი­ურ­ად გა­დი­ო­და წვრთნებს, აქ აღ­სა­ნიშ­ნა­ვია ერ­თი ფაქ­ტი - გავ­რი­ლო პრინ­ცი­პი მი­ზან­ში თურ­მე ყვე­ლა­ზე ცუ­დად ის­რო­და. დმიტ­რო­ვიჩ­მა მო­ახ­დი­ნა მლა­და ბოს­ნასსრუ­ლი უზ­რუნ­ველ­ყო­ფა შე­ი­არ­აღ­ებ­ით (ავ­ტო­მა­ტუ­რი პის­ტო­ლე­ტე­ბი, ხელ­ყუმ­ბა­რე­ბი (ხელ­ნა­კე­თი), ფუ­ლი, რუკ­ბი) და სხვა ინ­ვენ­ტა­რით. ივ­ნი­სის თვის და­საწ­ყის­ში კი უკ­ვე ჯგუ­ფის წევ­რე­ბი სხვა­დას­ხვა გზე­ბით აღ­მოჩნ­დნენ ბოს­ნი­ის დე­და­ქა­ლაქ სა­რა­ევ­ო­ში.

ტე­რო­რის­ტუ­ლი დაჯ­გუ­ფე­ბა თა­ვი­სი მიზ­ნის მი­საღ­წე­ვად დი­დი ხნის გან­მავ­ლო­ბა­ში ემ­ზა­დე­ბო­და და 1914 წლის 28 ივ­ნი­სის დი­ლა­საც მო­ბი­ლი­ზე­ბუ­ლი შეხვ­და. ჯგუ­ფის წევ­რე­ბი ქა­ლაქ­ში რამ­დე­ნი­მე ად­გი­ლას იყ­ვნენ ჩა­საფ­რე­ბუ­ლე­ბი. ერ­ცჰერ­ცო­გის ვი­ზი­ტი კი და­იწ­ყო  იმ­ით, რომ მან მო­ინ­ახ­უ­ლა სამ­ხედ­რო­ებ­ის ბა­ზა. დი­ლის 10 სა­ათ­ზე ის გა­ემ­არ­თა სა­რა­ევ­ოს ცენ­ტრის­კენ, სა­დაც მას დახვ­დე­ბო­და ქა­ლა­ქის მე­რი და ტახ­ტის მემ­კვიდ­რე სიტ­ყვით მი­მარ­თავ­და დამ­სწრე სა­ზო­გა­დო­ებ­ას. მან­ქა­ნე­ბის კო­ლო­ნა საკ­მა­ოდ და­ცუ­ლი ჩან­და, მდი­ნა­რე მა­ლი­აც­კას ჩრდი­ლო­ეთ სა­ნა­პი­რო­ზე მი­დი­ო­და გზა ქა­ლა­ქის ცენ­ტრის­კენ. პირ­ვე­ლი მი­დი­ო­და მა­ი­ორ ფე­ჰიმ ეფ­ენ­დი კურ­ლი­ჩის მან­ქა­ნა, მას­თან ერ­თად იჯ­და პო­ლი­ცი­ის კო­მი­სა­რი გერ­დე. მე­ო­რე მი­დი­ო­და კაბ­რი­ოლ­ე­ტი სა­დაც 4 ად­ამ­ი­ა­ნი იჯ­და ეს­ე­ნი იყ­ვნენ: ერ­ცჰერ­ცო­გი, მი­სი მე­უღ­ლე სო­ფი, გე­ნე­რა­ლი პო­ტი­ორ­ე­კი და მძღო­ლი ჰა­რა­ჩი. მას მოყ­ვე­ბოდ­ნენ სხვა მან­ქა­ნე­ბიც სულ 6. ამ ქუ­ჩის გას­წვრივ იყ­ვნენ პირ­ვე­ლი სა­მი ტე­რო­რის­ტი - პირ­ვე­ლი იდ­გა მუ­ჰა­მედ მეჰ­მედ ბა­ში­ჩი, რო­მე­ლიც კამ­ბუ­რი­ას ხიდ­თან იყო ჩა­საფ­რე­ბუ­ლი, შემ­დეგ იყო შე­უ­ი­არ­აღ­ებ­ე­ლი ილ­ი­ჩი, რო­მე­ლიც დე­ტა­ლუ­რად გან­საზ­ღვრავ­და მკვლე­ლო­ბის გეგ­მას, ის გას­ცემ­და გან­კარ­გუ­ლე­ბას. იქ­ვე ახ­ლოს იდ­გა ჩუბ­რი­ლო­ვი­ჩიც. შემ­დეგ იდ­გნენ ახ­ლო-ახ­ლოს ჩაბ­რი­ნო­ვი­ჩი და პო­პო­ვი­ჩი. ლა­თი­ნე­რის ხიდ­თან იდ­გა პრინ­ცი­პი. სულ ბო­ლოს კი კა­იზ­ერ­ის ხიდ­თან იყო ჩა­საფ­რე­ბუ­ლი ტრი­ფუნ გრა­ბე­ჟი.

            6 ად­ამ­ი­ა­ნი (ილ­იჩ­ის გარ­და) შე­ი­არ­აღ­ებ­უ­ლი იყო ბრა­უნ­ინ­გის ტი­პის რე­ვოლ­ვე­რით, ხელ­ნა­კე­თი ყუმ­ბა­რით და 7-ვე იყო შე­ი­არ­აღ­ებ­უ­ლი ცი­ან­იდ­ის კაფ­სუ­ლით. ოპ­ერ­აც­ი­ის რე­ზულ­ტა­ტი უნ­და ყო­ფი­ლი­ყო შემ­დე­გი: ყვე­ლა იარ­ა­ღი დაც­ლი­ლია ტყვი­ებ­ის­გან, ყვე­ლა ბომ­ბი ნას­რო­ლია სა­მიზ­ნე­სად­მი (ერ­ცჰერ­ცო­გი­სად­მი ..) და 7 ვე ად­ამ­ი­ანს აქვს და­ლე­უ­ლი ცი­ან­იდ­ის ხსნა­რი.

მას შემ­დეგ რაც ერ­ცჰერ­ცო­გის კო­ლო­ნა გა­მოჩნ­და პირ­ვე­ლი შე­საძ­ლებ­ლო­ბა ყუმ­ბა­რის სრო­ლი­სა ჰქონ­და ბა­შიჩს, მაგ­რამ ის პო­ლი­ცი­ის­თვის ძა­ლი­ან შე­სამ­ჩნე­ვი იყო და ვერ მო­ახ­ერ­ხა სრო­ლა. მე­ო­რე მცდე­ლო­ბა ყუმ­ბა­რის სრო­ლი­სა ჰქონ­და ჩაბ­რი­ნო­ვიჩს, მან ის­რო­ლა ყუმ­ბა­რა, რო­მე­ლიც აის­ხლი­ტა ფრანც-ფერ­დი­ნან­დის მან­ქა­ნამ და მის უკ­ან მი­მა­ვა­ლი მან­ქა­ნას­თან აფ­ეთ­ქდა, აფ­ეთ­ქე­ბის ხმა­ზე სა­ინ­ტე­რე­სო რე­აქ­ცია ჰქონ­და გე­ნე­რალ პო­ტი­ორ­ეკს,  რო­მელ­საც ეგ­ო­ნა რომ მან­ქა­ნას სა­ბუ­რა­ვე­ბი გა­უს­კდა ბრა­ვო! ეხ­ლა ჩვენ უნ­და გავ­ჩერ­დეთ“. აფ­ეთ­ქე­ბამ დამ­სწრე­თა­გან 20 მდე ად­ამ­ი­ანს მი­აყ­ე­ნა და­ზი­ან­ე­ბა, ჩაბ­რი­ნო­ვიჩ­მა კი გა­დაყ­ლა­პა ცი­ან­იდ­ის კაფ­სუ­ლა, რო­მელ­მაც არ იმ­ოქ­მე­და, თვით­ლიკ­ვი­და­ცი­ის მიზ­ნით ჩაბ­რი­ნო­ვი­ჩი მდი­ნა­რე­ში გა­დახ­ტა, თუმ­ცა მდი­ნა­რეც იმ­დე­ნად ღრმა აღ­მოჩნ­და, რამ­დე­ნა­დაც ჩახ­ტო­მის შემ­დეგ ტე­რო­რის­ტი მუხ­ლე­ბამ­დე წყალ­ში აღ­მოჩნ­და - ის სა­ბო­ლო­ოდ პო­ლი­ცი­ლებ­მა და ბრბომ შე­იპ­ყრეს. ამ­ის შემ­დეგ უკ­ვე სხვა ტე­რო­რის­ტებ­მა ჩათ­ვა­ლეს, რომ ოპ­ერ­აც­ია წარ­მა­ტე­ბით დას­რულ­და და ერ­ცჰერ­ცო­გი მოკვ­და და არც გა­ნუ­ხორ­ცი­ლე­ბი­ათ სრო­ლის მცდე­ლო­ბა. ფრანც ფერ­დი­ნან­დი კი მა­ინც და­ეს­წრო ქა­ლა­ქის ცენ­ტრში და­გეგ­მილ ღო­ნის­ძი­ებ­ას. 

ამ­ის შემ­დეგ მლა­და ბოს­ნასწევ­რე­ბი სხვა­დას­ხვა გა­დაწ­ყვე­ტი­ლე­ბე­ბი მი­იღ­ეს რაც გა­იგ­ეს რომ მა­თი მცდე­ლო­ბა წა­რუ­მა­ტებ­ლად დას­რულ­და, ბა­ში­ჩი მონ­ტე­ნეგ­როს­კენ გა­იქ­ცა, ნა­წი­ლი ინ­სტრუქ­ცი­ებს და­ელ­ო­და, გავ­რი­ლო პრინ­ციპ­მა კი გა­დაწ­ყვი­ტა სენ­დვი­ჩი მი­ერ­თვა ფრანც იოს­ებ­ის ქუჩ­ზე არ­სე­ბულ მო­რიც ში­ლე­რის მა­ღა­ზი­ა­ში. სწო­რედ ეს ად­გი­ლი აღ­მოჩნ­და მკვლე­ლო­ბის ად­გი­ლი. საქ­მე იმ­ა­ში იყო, რომ ფრანც-ფერ­დი­ნან­დმა გა­დაწ­ყვი­ტა სა­ავ­ადმ­ყო­ფო­ში თავ­დას­ხმის შე­დე­გად და­ზა­რა­ლე­ბუ­ლე­ბი მო­ენ­ახ­ულ­ებ­ი­ნა. აქ შე­იძ­ლე­ბა ით­ქვას, რომ მძღოლ­მა არ­ას­წო­რი მარ­შრუ­ტი აარ­ჩია და ის მოხვ­და ფრანც იოს­ეფ­ის ქუ­ჩა­ზე. ერთ მო­მენ­ტში პო­ტი­ორ­ეკ­მა უთ­ხრა მძღოლს, რომ ის არ­ას­წო­რად მი­დი­ო­და და მან­ქა­ნა უნ­და მო­ეტ­რი­ალ­ებ­ი­ნა სწო­რედ ამ დროს იც­ნო მა­ღა­ზი­ა­ში მყოფ­მა პრინ­ციპ­მა ერ­ცჰერ­ცო­გი ის მი­უ­ახ­ლოვ­და მან­ქა­ნას და 2-ჯერ გა­ის­რო­ლა პირ­ვე­ლი ტყვია მოხვ­და სო­ფის მუ­ცელ­ში, მე­ო­რე ტყვია კი ფრანც-ფერ­დი­ნანდს კი­სერ­ში. პრინ­ციპ­მა სწრა­ფად­ვე გა­დაყ­ლა­პა ცი­ან­იდ­ის კაფ­სუ­ლა, თუმ­ცა მა­საც არ გა­მო­უღ­ია ლე­ტა­ლუ­რი შე­დე­გი მის­თვის, ბრბომ ის ჯერ სცე­მა შემ­დეგ კი პო­ლი­ცი­ამ შე­იპ­ყრო. დაჭ­რი­ლე­ბი კი პო­ტი­ორ­ეკ­ის ბრძნე­ბით სას­წრა­ფოდ წა­იყ­ვა­ნეს სა­ავ­ადმ­ყო­ფოს­კენ, თუმ­ცა ის­ი­ნი უკ­ვე გზა­ში­ვე იცლ­ბოდ­ნენ სის­ხლის­გან. ფრანც-ფერ­დი­ნან­დის უკ­ან­ას­კნე­ლი სიტ­ყვე­ბი იყო ძვირ­ფა­სო სო­ფი, ძვირ­ფა­სო სო­ფი, არ მოკვ­დე, იც­ოც­ხლე ჩვე­ნი შვი­ლე­ბის­თვის“, ამ დროს სო­ფი ორ­სუ­ლად იყო. სა­ინ­ტე­რე­სოა, რომ მკვლო­ლო­ბის შემ­დეგ, რო­დე­საც პრინ­ცი­პი და­იჭ­ირ­ეს მან და­კით­ხვა­ზე თქვა, რომ ძა­ლი­ან წუხ­და ერ­ცჰერ­ცო­გის მე­უღ­ლის, სო­ფის სიკვ­დი­ლის გა­მო და თქვა, რომ მას ეს სუ­ლაც არ სურ­და. სა­რა­ევ­ოს 2 გას­რო­ლი­დან მა­ლე­ვე ჯერ სო­ფი და მა­ლე­ვე ერ­ცჰერ­ცო­გიც გარ­და­იც­ვალ­ნენ.

მკვლე­ლო­ბის შემ­დეგ და­იჭ­ირ­ეს მლა­და ბოს­ნასსრუ­ლი შე­მად­გენ­ლო­ბა. უნ­და ით­ქვას, რომ არ­სე­ბუ­ლი კა­ნონ­მდებ­ლო­ბით სიკვ­დი­ლის მის­ჯა არ შე­იძ­ლე­ბო­და 20 წლამ­დელ ად­ამ­ი­ან­ზე, შე­სა­ბა­მი­სად მლა­და ბოს­ნასწევ­რე­ბის უმ­რავ­ლე­სო­ბა 20 წელს ქვე­მოთ იყო მათ პა­ტიმ­რო­ბა მი­ეს­აჯ­ათ, ასე მა­გა­ლი­თად ნე­დელ­კო ჩაბ­რი­ნო­ვიჩს, გავ­რი­ლო პრინ­ციპს და ტრიფ­კო გრა­ბეჟს მი­ეს­აჯ­ათ სას­ჯე­ლის მაქ­სი­მუ­მი 20-20 წე­ლი, ვა­სო ჩუბ­რი­ლო­ვიჩს 16 წე­ლი, ცვეტ­კო პო­პო­ვიჩს კი 13 წე­ლი. მკვლე­ლო­ბა­ში მო­ნა­წი­ლე­თა ნა­წი­ლი ცი­ხე­ში­ვე მოკვ­და: გა­მომ­დი­ნა­რე იქ­ედ­ან, რომ და­კა­ვე­ბულ­თა­გან მხო­ლოდ და­ნი­ლო ილ­ი­ჩი იყო 20 წელს გა­და­ცი­ლე­ბუ­ლი მხო­ლოდ მას მი­ეს­ა­ჯა სიკვ­დი­ლი, ის 1915 წლის თე­ბერ­ვალ­ში იქ­ნა სიკვ­დი­ლით დას­ჯი­ლი. 1916 წლის იან­ვარ­ში ტუ­პერ­კუ­ლოზ­მა ჯერ ნე­დელ­კო ჩაბ­რი­ნო­ვი­ჩი, ხო­ლო თე­ბერ­ვალ­ში  ტრი­ფუნ ტრიფ­კოგრა­ბე­ჟი შე­იწ­ი­რა. ცი­ხე­ში და ტუ­პერ­კუ­ლო­ზით მოკვ­და ერ­ცჰერ­ცო­გის და მი­სი მე­უღ­ლის მკვლე­ლი გავ­რი­ლო პრინ­ცი­პი, რო­მე­ლიც თურ­მე ძა­ლი­ან იტ­ან­ჯე­ბო­და ამ და­ავ­ად­ებ­ის გა­მო ბო­ლო ხა­ნებ­ში. რო­გორც ცნო­ბი­ლია მი­სი წო­ნა სიკვ­დი­ლის წინ მხო­ლოდ 88 ფუნტს შე­ად­გენ­და. მუ­ჰა­მედ მეჰ­მედ ბა­ში­ჩი ცი­ხი­დან გა­იქ­ცა და მი­სი ოც­ნე­ბაც ნა­წი­ლობ­რივ აიხ­დი­ნა გამ­ხდა­რი­ყო მე­ბა­ღე“, მლა­და ბოს­ნას ერ­თა­დერ­თი მუს­ლი­მი წევ­რის სიკვ­დი­ლის თა­რი­ღი ზუს­ტად და­უდ­გე­ნე­ლია, ის მე­ო­რე მსოფ­ლიო ომ­ის დროს მოკვ­და.  რაც შე­ეხ­ე­ბა დარ­ჩე­ნილ ორ წევრს ვა­სო ჩუბ­რი­ნო­ვიჩს და ცვეტ­კო პო­პო­ვიჩს უნ­და ით­ქვას, რომ პირ­ვე­ლი მსოფ­ლიო ომ­ის დას­რუ­ლე­ბის შემ­დეგ ის­ი­ნი ცი­ხი­დან გა­მო­ვიდ­ნენ და მშვე­ნი­ე­რი კა­რი­ერ­აც გა­იკ­ეთ­ეს: ჩუბ­რი­ნო­ვი­ჩი საკ­მა­ოდ წარ­მა­ტე­ბუ­ლი აღ­მოჩნ­და და ის კო­მუ­ნის­ტუ­რი პარ­ტი­ის წევ­რი გახ­და და ტი­ტოს მთავ­რო­ბა­ში მი­ნის­ტრის პოს­ტიც კი ეჭ­ი­რა. ცვეტ­კო პო­პო­ვი­ჩი კი სა­რა­ევ­ოს მუ­ზე­უმ­ში ეთ­ნოგ­რა­ფი­ის კუ­რა­ტო­რის ფუნ­ქცი­ას ას­რუ­ლებ­და. ჩუბ­რი­ლო­ვი­ჩი 1990 წელს და­იღ­უ­პა, პო­პო­ვი­ჩის გარ­დაც­ვა­ლე­ბის თა­რი­ღი უც­ნო­ბია. ამ მკვლე­ლო­ბის, შე­იძ­ლე­ბა ით­ქვას მთა­ვა­რი ორ­გა­ნი­ზა­ტო­რი და მლა­და ბოს­ნას“, „ჩორ­ნა რუ­კასდა ნა­როდ­ნა ოდ­ბრა­ნასსუ­ლის ჩამ­დგმე­ლი დრა­გუ­ტინ დმიტ­რო­ვი­ჩი, იგ­ი­ვე აპ­ი­სი კი მკვლე­ლო­ბის შემ­დეგ სერ­ბე­თის პრე­მი­ერ-მი­ნის­ტრმა ნი­კო­ლა პა­სიჩ­მა და­აჭ­ერ­ი­ნა და 1917 წლის იან­ვარ­ში ის­იც სიკვ­დი­ლით იქ­ნა დას­ჯი­ლი.

 

მო­ცე­მუ­ლი ის­ტო­რი­უ­ლი ფაქ­ტის, ის­ტო­რი­უ­ლი მოვ­ლე­ნის შე­ფა­სე­ბა ის­ტო­რი­კო­სე­ბის მხრი­დან გან­სხვა­ვე­ბუ­ლია. ის­ტო­რია სუ­ბი­ექ­ტუ­რი მეც­ნი­ერ­ებ­აა და შე­სა­ბა­მი­სად სუ­ბი­ექ­ტი ის­ტო­რი­კო­სი ვალ­დე­ბუ­ლია ობ­ი­ექ­ტი ოვ­ლე­ნა რაც შე­იძ­ლე­ბა რე­ალ­ურ, ჩარ­ჩო­ში მო­ათ­ავ­სოს. სა­რა­ევ­ოს მკვლე­ლო­ბაც და ტე­რო­რის­ტე­ბის შე­ფა­სე­ბაც ის­ტო­რი­ოგ­რა­ფი­ა­ში გან­სხვა­ვე­ბუ­ლია და და­მო­კი­დე­ბუ­ლია ამა თუ იმ ის­ტო­რი­კოს­ზე, თუ რა იდ­ე­ოგ­ოგ­ი­ის მა­ტა­რე­ბე­ლია კონ­კრე­ტუ­ლი ფაქ­ტის შემ­ფა­სე­ბე­ლი. ზო­გი გავ­რი­ლო პრინ­ციპს და მის თა­ნა­მებრ­ძო­ლებს  სა­მარ­თლი­ან­ობ­ის­თვის მებრ­ძოლ იდ­ე­ალ­ისტ მე­ომ­რე­ბად მი­იჩ­ნევს, ზო­გი კი თვლის, რომ პრინ­ცი­პის სა­ხელ­თან უნ­და და­ვა­კავ­ში­როთ მი­ლი­ონ­ობ­ით ად­ამ­ი­ენ­ებ­ის სიკვ­დი­ლი, რო­გორც ერ­თი ის­ე მ­ე­ო­რე მო­საზ­რე­ბას გა­აჩ­ნია თა­ვი­სი პლი­უს-მი­ნუ­სე­ბი. ერ­თი კი ფაქ­ტია სა­რა­ევ­ოს მკვლე­ლო­ბა გახ­და კა­ცობ­რი­ობ­ის ის­ტო­რი­ა­ში ერთ-ერ­თი ყვე­ლა­ზე სის­ხლისმ­ღვრე­ლი ომ­ის დაწ­ყე­ბის ყვე­ლა­ზე მი­ნი­მუმ სა­ბა­ბი მა­ინც.

სარაევოს მკვლელობის შედგი იყო ულტიმატუმი, რომელიც ავსტრია-უნგრეთის მხარემ წაუყენა სერბეთს, ამას მოჰყვა ომის გამოცხადება და შემდგომში მთელი მსოფლიოს ჩართვა მასში. ავ­სტრია-უნ­გრე­თის მხრი­დან სერ­ბე­თი­სად­მი ომ­ის გა­მოც­ხა­დე­ბამ დო­მი­ნოს ეფ­ექ­ტი გა­მო­იწ­ვია: რუ­სე­თი, რო­მე­ლიც სერ­ბე­თის მო­კავ­ში­რე იყო ომი გა­მო­უც­ხა­და ავ­სტრია-უნ­გრეთს. გერ­მა­ნია მო­კავ­ში­რე იყო ავ­სტრია-უნ­გრე­თის და მა­ნაც ომი გა­მო­უც­ხა­და რუ­სეთს. მა­ლე­ვე ავ­სტრია-უნ­გრეთ-გერ­მა­ნი­ის წი­ნა­აღმ­დეგ ომ­ში ჩა­ებ­ნენ საფ­რან­გე­თი და ინ­გლი­სი - ამ­გვა­რად ერ­თმა გას­რო­ლამ სა­რა­ევ­ოს ქუ­ჩა­ში გა­მო­იწ­ვია  მსოფ­ლიო ომი, რო­მელ­მაც მი­ლი­ონ­ობ­ით ად­ამ­ი­ან­ის სი­ცოც­ხლე შე­იწ­ი­რა.

 

 

გა­მო­ყე­ნე­ბუ­ლი ლი­ტე­რა­ტუ­რა:

წიგ­ნე­ბიმო­ნოგ­რა­ფი­ე­ბიკრე­ბუ­ლე­ბი:

1.      თე­იმ­ურ­აზ პა­პას­ქი­რი - ევ­რო­პი­სა და ამ­ერ­იკ­ის ქვეყ­ნე­ბის უახ­ლე­სი ის­ტო­რია 1914-1945გა­მომ­ცემ­ლო­ბა მე­რი­დი­ა­ნი“, თბი­ლი­სი - 2013.

2.      მე­რაბ კა­ლან­და­ძე - ის­ტო­რი­ოგ­რა­ფი­უ­ლი ეტ­ი­უდ­ე­ბიგა­მომ­ცემ­ლო­ბა არ­ტა­ნუ­ჯი“, თბი­ლი­სი 2011.

3.      Liddel Hart  History of the First World WarPan books LTDLondon  1973.

4.       Patrick R. F. Blakley – „Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF).

5.      The Hew Strachan  First world warPenguin books  2003.

 

 

 

 

პრე­სა; სტატიები.

1.    კა­ხა­ბერ ყა­ლი­ჩა­ვა. სა­რა­ევ­ოს მკვლე­ლო­ბა (სა­ბე­დის­წე­რო მიჯ­ნას­თან). - ჟურ­ნა­ლი ის­ტო­რი­ა­ნი“, 2014ივ­ნი­სი. #6/42.

 

 

 

 

 

ინ­ტერ­ნეტ­რე­სურ­სე­ბი:

 

1.      www.en.wikipedia.org

2.      www.history.com/this-day-in-history/Archduke-franz-Ferdinand-assassinated. year published - 2009.

3.      Youtube.com 1914-ViennaSarajevo..TheFirstWorldWar-inEuropa

4.      https://www.youtube.com/watch?v=QnkVVyru3KY

5.      https://www.youtube.com/watch?v=ZmHxq28440c

 

 

 



 პაპასქირი, თეიმურაზ. ევროპისა და ამერიკის ქვეყნების უახლესი ისტორია 1914-1945. გამომცემლობა „მერიდიანი“. თბილისი, 2013. გვ. 7.

 პაპასქირი, თეიმურაზ. ევროპისა და ამერიკის ქვეყნების უახლესი ისტორია 1914-1945. გამომცემლობა „მერიდიანი“. თბილისი, 2013. გვ. 10.

 Archduke franz Ferdinand assassinated. Www.history.com/this-day-in-history/Archduke franz Ferdinand assassinated.

 ყალიჩავა, კახაბერ. სარაევოს მკვლელობა (საბედისწერო მიჯნასთან). - ჟურნალი „ისტორიანი“, 2014, ივნისი. #6/42.

 Hew Strachan  First world warPenguin books  2003.გვ. 19.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 14.

 Www.en.wikipedia.ge    gavrilo princip

 Blakley, Patrick R. F.– „Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ.16.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 16-17. აქ აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ დამფუძნებელი 10 კაციდან უმრავლესობას სერბეთის არმიის ოფიცრობა წარმოადგენდნენ.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 17.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 20.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 20-21.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 21.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 18.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 19.

 Archduke franz Ferdinand assassinated. Www.history.com/this-day-in-history/Archduke franz Ferdinand assassinated.

 პაპასქირი, თეიმურაზ. ევროპისა და ამერიკის ქვეყნების უახლესი ისტორია 1914-1945. გამომცემლობა „მერიდიანი“. თბილისი, 2013. გვ. 15.

 Archduke franz Ferdinand assassinated. Www.history.com/this-day-in-history/Archduke franz Ferdinand assassinated.

 

 ყალიჩავა, კახაბერ. სარაევოს მკვლელობა (საბედისწერო მიჯნასთან). - ჟურნალი „ისტორიანი“, 2014, ივნისი. #6/42.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ.24-25.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 25.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 25-26

 https.en.wikipedia.orgwikiYoung_Bosnia

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 27-28.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 30.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 30.

 BlakleyPatrick R. F.– Narodna Odbrana (The Black Hand): Terrorist Faction that Divided the World“,  Oswego Historical Review, Issue Two. (PDF). გვ. 30-31.

 კალანდაძე, მერაბ. ისტორიოგრაფიული ეტიუდები. გამომცემლობა „არტანუჯი“, თბილისი 2011. გვ. 59.




ავტორი: პავლიკა ჯაგუნავა
 

უკან

 

 

 


LARI.GE-ს ადმინისტრაცია: ზემოთ მოცემული ინფორმაცია წარმოადგენს საავტორო სტატიას (წესები). ვებ გვერდის ადმინისტრაცია პასუხისმგებლობას არ იღებს აღნიშნული მასალის გამოქვეყნებაზე. თუ გექნებათ დასაბუთებული პრეტენზია აღნიშნულ ინფორმაციასთან დაკავშირებით გთხოვთ დაგვიკავშირდეთ პირადად.

 
 
 

 

vivus.ge


 

 

უძრავი ქონების ბროკერის სასწავლო ტრენინგ კურსი

 

crediton.ge

 

სასწავლო კურსები - Study Courses